Rossiyada Sport transferining huquqiy tartibga solinishi

Xakimov Farruhbek Ravshanbek o’g’li

Toshkent davlat yuridik universiteti,

Sport huquqi magistratura fakulteti magistranti

Annotatsiya. Ushbu maqolada Rassiya sport transferining huquqiy asoslari hamda tartibi yoritilgan bo’lib, barcha normativ jihatlari yoritib berilgan. Bugungi kunda transfer munosabatlari nafaqat Rassiyada balki butun dunyoda faollashgan. Professional klublarning asosiy daromatlaridan bir turiga aylanib ulgurgan. Sportning ichida sport transfer munosabatlari shu qadar murakkablashdiki, transfer tizimini tartibga soluvchi reglamenti bor har sportning. Shundan kelib chiqib, men ham maqolamda Rassiya sport transferini huquqiy asoslarini ilmiy tahlil qilishga harakat qildim.

Kalit so’zlar: transfer, sport tashkilotlari, xalqaro hamda milliy normativ hujjatlar, professional fudbolchi, qoidalar, sanksiyalar.

So’nggi yillarda futbolchilarni «sotib olish va sotish» Rossiyada faollashdi. Biroq, Rossiya qonunchiligida o’tish yoki transfer tushunchasi  hech qanday qonun hujjatlarida mavjud emas. 2007-yil 4-dekabrdagi «Rossiya Federatsiyasida jismoniy tarbiya va sport to’g’risida» gi 329-FZ-sonli federal qonuni bu murakkab muammoni mavjud bo’lmagan deb bilgan ko’rinadi. Avvalroq, 1999 yil 29 apreldagi «Rossiya Federatsiyasida jismoniy tarbiya va sport to’g’risida» gi 80-FZ-sonli federal qonuni sportchilarning o’tishiga bag’ishlangan bir normani o’z ichiga olgan. Unda, xususan, sportchining boshqa jismoniy tarbiya tashkilotiga o’tishi sport faoliyati to’g’risidagi shartnoma muddati tugagunga qadar yoki bunday shartnomada nazarda tutilgan majburiyatlarni bajarishdan oldin (agar bunday shartlar sport faoliyati to’g’risidagi shartnomada ko’rsatilgan bo’lsa) sodir bo’lganda, sportchining bunday o’tishi faqat jismoniy tarbiya va sport tashkilotlari (sport klublari) ning o’zaro roziligi bilan amalga oshirilishi mumkinligi belgilangan. Sportchilar va murabbiylar o’rtasidagi mehnat munosabatlarini maxsus tartibga solishga bag’ishlangan 1-bobda Rossiya Federatsiyasining amaldagi MK, shuningdek, o’tish (transfer) tushunchasini aniqlamaydi, lekin sportchining boshqa ish beruvchiga vaqtinchalik transfer qilish tushunchasini o’z ichiga oladi. Haqiqatan ham, hozirgi kunga qadar N. A. Ovchinnikova haqli ravishda ta’kidlaganidek, » sportchining bir professional klubdan boshqasiga o’tishini aniq huquqiy tartibga solish yo’q. Bu munosabatlar korporativ normalar bilan tartibga solinadi»[1]. Shuningdek, korporativ, reglament normalari nafaqat Rossiya sport huquqshunosligida, balki xalqaro sport huquqida ham ko’rib chiqilayotgan sohada yagona rasmiy tushunchani o’z ichiga olmaydi[2] — turli atamalar qo’llaniladi: «o’tish», «transfer», «tarjima» va boshqalar. Xalqaro va mahalliy sport tashkilotlarining normativ, tartibga soluvchi aktlarida «o’tish» («transfer») atamasi eng ko’p uchraydi va bu atama ushbu hodisaning o’ziga xos xususiyati emas, balki uni qo’llash amaliyoti bilan bog’liq. Bu «o’tish» atamasi («transfer») ko’pincha xalqaro sport tashkilotlari faoliyatida qo’llaniladi va butun Rossiya sport federatsiyalari (kasaba uyushmalari, uyushmalar, ligalar) darajasida, shuningdek, sportchilar, murabbiylar, muxlislar va sport harakatining boshqa ishtirokchilarida ham [3]. Transfer (ba’zan «transfer» yozuvi ishlatiladi) — lotinchadan transfere, ingliz, transfer yoki FR. transfert — ko’chirish, tashish, ko’chirish, uzatish-ko’chirish tartibini belgilash uchun turli fanlar terminologiyasida (masalan, psixologiya, falsafa, iqtisod, huquqshunoslik) qo’llaniladi va asosan o’tish davri bilan sinonimga ega[4].

Sportchilarning o’tishlarini (transferlarini) tartibga solishning eng yaxshi namunasi futbolda qabul qilingan normalardir. Bu, birinchi navbatda, bu sohada bir tizim hujjat hisoblanadi xalqaro futbol uyushmalari federatsiyasi — FIFA qoidalari holati va futbolchilar o’tish tahririda, Yoxannesburg 7-iyun 2010-yil yig’ilishida FIFA ijroiya qo’mitasi tomonidan tasdiqlangan, shuningdek, 5-mart, 2011-yilda Rossiya futbol Ittifoqi Ijroiya qo’mitasi qarori bilan tasdiqlangan futbolchilarning holati va o’tishlari (transfer) bo’yicha RFS qoidalari tasdiqlangan. Xalqaro sport federatsiyalarining reglament aktlarida mavjud bo’lgan futbolchilarning o’tish qoidalari milliy federatsiyalar tomonidan hurmat qilinishi kerak. Ya’ni, FIFA tomonidan qabul qilingan o’yinchilarning mavqei va o’tish qoidalari o’yinchilarning maqomiga, o’quv va raqobat faoliyatida ishtirok etish huquqlariga, bir klubdan ikkinchisiga o’tishga oid umumiy va majburiy qoidalarni belgilaydi. Futbolchilarning maqomi va o’tish (transfer) bo’yicha RFS qoidalari ushbu qoidalar Rossiya futboliga nisbatan rivojlanadi va batafsil ma’lumot beradi. Yuqoridagi reglament qoidalari mintaqadagi munosabatlarni tartibga soladi:

1- futbol klublari (sport maktablari) da ro’yxatdan o’tgan futbolchilarning RFS homiyligida o’tkaziladigan musobaqalarda ishtirok etishi holati;

2- futbol klublarida (sport maktablarida) futbolchilarni RFS shafeligida o’tkaziladigan musobaqalarda ro’yxatdan o’tkazish;

3- RFS shafeligida o’tkaziladigan musobaqalarda ishtirok etadigan futbol klublaridan (sport maktablaridan) futbolchilarning futbol klublari (sport maktablari)ga o’tishlari;

4- futbol klublarini (sport maktablarini)  RFS shafeligida o’tkaziladigan musobaqalarda ishtirok etadigan futbolchilarni tayyorlash xarajatlarini qoplash;

5- futbol sub’ektlari, shu jumladan, RFS shafeligida o’tkaziladigan musobaqalarda ishtirok etadigan futbol klublari o’rtasidagi nizolarni hal qilish; RFS shafeligida o’tkaziladigan musobaqalarda ishtirok etadigan sport maktablari; RFS shafeligida o’tkaziladigan musobaqalarda ishtirok etadigan futbol klublarida (sport maktablarida) ro’yxatdan o’tgan futbolchilar; RFS shafeligida o’tkaziladigan musobaqalarda ishtirok etadigan futbol klublarida (sport maktablarida) ro’yxatdan o’tgan murabbiylar; RFS;

Futbol va uning sport fanlari bo’yicha musobaqalar, shuningdek, RFS Ijroiya qo’mitasi (ijroiya qo’mitasi byurosi) tomonidan belgilanadigan RFS shafeligida o’tkaziladigan boshqa musobaqalar. Qoidalari futbolchining transferi FIFA tomonidan tartibga solingan hujjatlar va futbol klubi (sport maktabi) o’zgarishi bilan bog’liq munosabatlarni tartibga soladi, unda futbolchi futbol musobaqalarining ishtirokchisi sifatida ro’yxatga olinadi. Futbolchilarni ro’yxatga olish tartibi Reglamentning 4-bobining me’yorlari bilan belgilanadi (13-16-modda). RFS shafeligida o’tkaziladigan musobaqalarda ishtirok etadigan har bir futbolchi futbolchilarning holati va o’tishlari (transfer) va tegishli musobaqa qoidalari bo’yicha RFS qoidalariga muvofiq ro’yxatga olinishi kerak. RFS homiyligidagi musobaqalarda ishtirok etish faqat ro’yxatdan o’tgan futbolchilarni qabul qilish huquqiga ega, ro’yxatdan o’tmagan futbolchining o’yinda ishtirok etishi noqonuniy hisoblanadi. Quyidagi shartlardan biri mavjud bo’lsa, futbol klubi (sport maktabi) futbolchilarini RFS shafeligida o’tkaziladigan musobaqalarda ishtirok etishga ruxsat etiladi:

1) futbolchi hech qachon milliy assotsiatsiyaning futbol klubi (sport maktabi) da ro’yxatdan o’tmagan bo’lsa. Milliy uyushma ma’lum bir hududda futbolni boshqaradigan FIFA a’zosi sifatida tushuniladi;

2) RFS musobaqalarida ishtirok etadigan futbol klubi (sport maktabi) da ro’yxatdan o’tgan futbolchi RFS homiyligida o’tkaziladigan musobaqalarda ishtirok etadigan boshqa futbol klubiga (sport maktabiga) o’tdishi;

3) futbolchining sobiq futbol klubi (sport maktabi) milliy assotsiatsiyasi ushbu futbolchi uchun RFSga xalqaro transfer sertifikatini yubordi.

Futbolchi bir vaqtning o’zida faqat bitta futbol klubi (sport maktabi) da ro’yxatdan o’tishi mumkin. Istisno tariqasida, professional futbol klubida ro’yxatdan o’tgan professional futbolchi, tegishli musobaqa reglamentida nazarda tutilgan hollarda havaskor futbol klubi (sport maktabi) uchun ishlashga ruxsat beriladi. Professional futbolchi-professional futbol klubi bilan yozma ravishda mehnat shartnomasi tuzgan va futbol musobaqalarida tayyorgarlik ko’rish va ishtirok etish bilan bog’liq futbolchining haqiqiy xarajatlarini qoplashdan ortiq bo’lgan o’z faoliyati uchun haq oladigan futbolchi. Professional bo’lmagan futbolchilar havaskor hisoblanadi. Sport bo’yicha Federal qonun, unga muvofiq, professional sport ishtirok etish va tayyorgarlik uchun sport musobaqalarini tashkil etish va o’tkazishga qaratilgan sportning bir qismini tan oladi, ularning asosiy faoliyati sifatida sportchilar bunday musobaqalar va ish haqini tashkilotchilaridan mukofot sifatida oladi. Futbolchilarni ro’yxatga olish sport musobaqalarining yaxlitligini saqlab qolish sharti bilan amalga oshirilishi kerak. Bir sport mavsumida futbolchi uch xil futbol klubidan ko’proq ro’yxatdan o’tishi mumkin. Shu bilan birga, bir sport mavsumida futbolchi Rossiyaning bir chempionati, Rossiya Kubogi va boshqa futbol musobaqalarida ishtirok etadigan ikki xil futbol klublaridan ko’p bo’lmagan rasmiy uchrashuvlarda ishtirok etish huquqiga ega. Sport mavsumi RFS sport mavsumi bilan mos kelmaydigan milliy assotsiatsiya futbol klubidan o’tadigan futbolchi o’zining sobiq professional klublari oldidagi barcha majburiyatlarni bajarish sharti bilan tegishli sport mavsumida uchinchi futbol klubi uchun rasmiy musobaqalarda ishtirok etish huquqiga ega. Bunday futbolchini ro’yxatdan o’tkazishda ro’yxatga olish davrlari to’g’risidagi qoidalar va professional futbolchi-futbolchining mehnat shartnomasining amal qilish muddatining eng kam muddati to’g’risidagi qoidalar bajarilishi kerak. Diskvalifikatsiya shaklida joriy sport sanktsiyalar bilan futbolchi, futbol klubi (sport maktabi)dan  ro’yxatdan o’tishi mumkin, lekin diskvalifikatsiya muddati tugagunga qadar, RFS shafeligida o’tkazilgan musobaqalarda ishtirok eta olmaydi. Futbol bilan bog’liq har qanday faoliyatni amalga oshirishga taqiq sifatida sanktsiyalar qo’llanilgan futbolchi yangi futbol klubi (sport maktabi) da ro’yxatdan o’tolmaydi va bunday taqiqning butun muddati davomida RFS shafeligida o’tkaziladigan musobaqalarga yo’l qo’yilmaydi. Professional futbolchilarni futbol musobaqalarida ishtirok etish uchun ro’yxatdan o’tkazish faqat sport mavsumida ikkita ro’yxatga olish davridan birida amalga oshirilishi mumkin. Sport mavsumi tugaganidan keyin 12 haftadan ko’p bo’lmagan birinchi ro’yxatga olish davri belgilanadi. Sport mavsumi o’rtasida to’rt haftadan ko’p bo’lmagan ikkinchi ro’yxatga olish davri belgilanadi. Ro’yxatga olish davrlari RFS Ijroiya qo’mitasi qarori bilan belgilanadi va tegishli musobaqalar reglamentlarida ko’rsatiladi. Istisno tariqasida professional futbolchini ro’yxatdan o’tkazish tegishli ro’yxatga olish davri tugaganidan keyin 30 kalendar kun ichida tegishli ro’yxatga olish davridan tashqari amalga oshirilishi mumkin:

1) joriy ro’yxatga olish davrida professional futbol klubini tugatish yoki professional maqomini yo’qotish;

2) joriy ro’yxatga olish davrida mehnat shartnomasining amal qilish muddati yoki mehnat shartnomasining muddatidan oldin bekor qilinishi.

Ro’yxatga olish davridan tashqari professional futbolchini ro’yxatdan o’tkazish to’g’risidagi qaror Rossiya futbol Ittifoqi futbolchilarining maqomi bo’yicha qo’mita tomonidan har bir alohida holatda, professional futbol klubining iltimosiga binoan joriy ro’yxatga olish muddati tugagunga qadar professional futbolchini ro’yxatdan o’tkazishni istaydi. Professional futbolchini ro’yxatga olish davridan tashqarida ro’yxatdan o’tkazish to’g’risidagi qaror haqiqiy sharoitlarni hisobga olgan holda va sport musobaqalarining yaxlitligini saqlab qolish sharti bilan qabul qilinadi. Ro’yxatga olish davri qoidalari havaskorlik musobaqalariga taalluqli emas, ular uchun RFS yoki Federatsiya futbolchilarning ro’yxatga olish davrlarini belgilaydi, bu esa tegishli musobaqaning yaxlitligini ta’minlaydi. Federatsiyalar mintaqaviy futbol federatsiyalari (RFF) va mintaqaviy futbol federatsiyalarining mintaqalararo birlashmalarini (MRO) nazarda tutadi. Nizomning 17-moddasi «professional futbolchining transferi (transferi)»deb ataladi. Ushbu moddaning nizomiga ko’ra, ushbu davrda mehnat munosabatlariga ega bo’lgan professional futbolchi va boshqa professional futbol klubi bilan mehnat shartnomasi tuzishni istagan professional futbol klubi ushbu futbol klubining professional futbolchi bilan muzokaralar olib borilishidan oldin o’z niyatini yozma ravishda xabardor qilishi shart. Agar professional futbol klubi boshqa professional futbol klubi bilan mehnat shartnomasi mavjud bo’lgan professional futbolchi bilan bevosita muzokaralar olib boradigan bo’lsa, professional futbolchini ishga olish yoki uni o’quv mashg’ulotlarida ishtirok etish uchun jalb qilish, futbol o’yinlari, futbol jamoasining bir qismi sifatida chet elga chiqish, Rossiya futbol Ittifoqining nizolarni hal qilish palatasi bunday futbol klubiga sanktsiyalar qo’llash huquqiga ega. Nizomning 29 — moddasiga muvofiq, sport sanksiyalari Reglamentga 3-ilovada belgilanadi. Shunday qilib, professional futbolchi (17 qoidalari) o’tish qoidalarini buzish quyidagi sanktsiyalarga olib kelishi mumkin:

1-futbolchini to’rt oydan olti oygacha muddatga diskvalifikatsiya qilish;

2-futbolchining yangi professional futbol klubi uchun yangi futbolchilarni ro’yxatga olishni taqiqlash bir-ikki ro’yxatga olish davri mobaynida;

3-500 ming rublgacha bo’lgan futbolchining yangi professional futbol klubi uchun jarima.

Professional futbolchi erkin muzokaralar olib borish va yuqorida ko’rsatilgan qoidaga rioya qilmasdan boshqa professional futbol klubi bilan mehnat shartnomasini tuzish huquqiga ega, faqat keyingi olti oy ichida ro’yxatdan o’tgan, tugagan yoki tugagan professional futbol klubi bilan mehnat shartnomasining amal qilish muddati yoxud mazkur mehnat shartnomasi asosli sabablarga ko’ra Reglamentga muvofiq bekor qilinadi. O’tish kontseptsiyasi (transfer) ishchining iltimosiga binoan yoki boshqa ish beruvchiga (5-sonli 1-modda, 77-modda) ishlashga roziligi bilan mehnat shartnomasini bekor qilish instituti bilan bog’liq. Mehnat shartnomasini bekor qilishning bunday asoslari, masalan, xodimning roziligi bilan yoki uning boshqa ish beruvchiga bo’lgan iltimosiga binoan, uchta sub’ektning yozma shaklda aniq ifoda etilgan irodasi mavjud bo’lganda qo’llaniladi: ishga taklif qiluvchi yangi ish joyi ma’muriyati, bir ish joyidan boshqasiga o’tkazish tartibi va ushbu xodimni boshqa tashkilotga o’tkazish tartibida ijaraga beradigan avvalgi ish joyini boshqarish. Keyin u bilan mehnat shartnomasi 5-sonli 1-sonli ish joyida tugaydi. Yangi joyda u endi ishga qabul qilishni rad eta olmaydi[5].

Foydalanilgan adabiyotlar:

  1. Овчинникова Н.А. Правовое регулирование профессионального спорта в Российской Федерации: общеправовой анализ: Автореф. дис. канд. юрид. наук. Владимир, 2008. С. 8—9.
  2.  Алексеев С.В. Международное спортивное право: Учебник для вузов / Под ред. П.В. Крашенинникова. М.: ЮНИТИ-ДАНА: Закон и право, 2013
  3.  Толковый словарь русского языка: В 4 т. / Под ред. Д.Н. Ушакова. М.: Гос. ин-т «Сов. энциклж ОГИЗ: Гос. изд-во иностр. и нац. слов., 1935—1940.
  4.  Райзберг Б.А., Лозовский Л.Ш., Стародубцева Е.Б. Современный экономический словарь. 5-е изд., доп. и перераб. М.: ИНФРА-М, 2007. (Библиотека словарей «ИНФРА-М»); Большой юридический словарь / Под ред. проф. АЯ. Сухарева. 3-е изд., доп. и перераб. М.: ИНФРА-М, 2007. (Библиотека словарей «ИНФРА-М»).
  5.  Гусов К.Н., Буянова М.О. и др. Комментарий к Трудовому кодексу Российской Федерации / Под ред. К.Н. Гусова. 8-е изд., перераб. и доп. М.: Проспект: ТК Велби, 2010.

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *